Dzikich smardzów w Polsce nie wolno zbierać. Wszystkie występujące u nas gatunki są objęte ochroną, dlatego smardz jadalny znaleziony w lesie, na łące lub w innym naturalnym siedlisku powinien pozostać na miejscu. Legalną alternatywą jest uprawa w prywatnym ogrodzie albo zakup okazów z legalnego źródła.
Czy można zbierać smardze w lesie?
Nie. Ochrona dotyczy smardzów rosnących dziko, niezależnie od tego, czy pojawiły się w lesie, sadzie, parku, na łące czy przy brzegu rzeki. Sam fakt, że grzyb wygląda na jadalny albo rośnie poza zwartym kompleksem leśnym, nie oznacza, że można go zabrać.
Inaczej wygląda sytuacja w ogrodzie. Smardze wyhodowane na prywatnej działce nie pochodzą ze stanowiska naturalnego, więc ich uprawa i zbiór są dozwolone. Trzeba jednak mieć pewność, że rzeczywiście rozpoznano gatunek, ponieważ wiosną pojawia się także silnie trująca piestrzenica kasztanowata.
Kiedy i gdzie pojawiają się smardze?
Smardze należą do najwcześniejszych grzybów owocnikujących w Polsce. Ich pojawienie się zależy od temperatury, opadów i wilgotności podłoża, dlatego podany termin ma charakter orientacyjny:
- Koniec marca – w cieplejszych regionach mogą pojawić się pierwsze owocniki.
- Kwiecień – zwykle przypada główny okres ich występowania.
- Maj – przy chłodniejszej wiośnie smardze mogą owocnikować jeszcze do końca miesiąca.
W naturze spotyka się je przede wszystkim w pobliżu drzew liściastych, między innymi jesionów, wiązów i drzew owocowych. Mogą wyrastać także w sadach, ogrodach, parkach oraz na terenach z warstwą kory lub zrębków. Ich pojawienie się jest nieregularne – miejsce, w którym rosły w jednym roku, nie musi wydać owocników w następnym.
Smardz jadalny a piestrzenica kasztanowata
Piestrzenica kasztanowata jest trująca i może zostać pomylona ze smardzem, zwłaszcza przez osobę bez doświadczenia w rozpoznawaniu grzybów. Nie należy opierać identyfikacji na jednym szczególe ani spożywać okazu, którego pochodzenie i gatunek budzą wątpliwości.
| Cecha | Smardz jadalny | Piestrzenica kasztanowata |
| Budowa główki | Główka ma regularniejszą, ażurową strukturę z dołkami przypominającymi plaster miodu. | Powierzchnia jest silnie pofałdowana i przypomina zwoje mózgowe. |
| Wnętrze | Owocnik jest pusty w środku, podobnie jak trzon. | Wnętrze nie tworzy typowej, jednolitej pustej komory i jest nieregularnie zbudowane. |
| Kolor | Główka ma zwykle odcień beżowy, żółtawobrązowy lub kasztanowy, a trzon jest jasny. | Owocnik bywa brązowy, rdzawy albo czerwonobrązowy. |
| Toksyczność | Nie powinien być jedzony na surowo. Okazy z legalnej uprawy wymagają obróbki cieplnej. | Jest silnie trująca i nie nadaje się do spożycia. |
Przy oglądaniu smardza zwróć uwagę na przekrój. Jadalny smardz ma charakterystyczną, pustą główkę połączoną z jasnym trzonem. Sam kształt zewnętrzny nie wystarcza jednak do bezpiecznego oznaczenia. W razie najmniejszej niepewności grzyba nie należy zbierać ani próbować.
Jak legalnie uprawiać smardze w ogrodzie?
Smardze są wymagające i nawet dobrze przygotowane stanowisko nie daje gwarancji owocnikowania. Można jednak stworzyć warunki zbliżone do tych, które sprzyjają ich pojawianiu się. Najczęściej sprawdzają się:
- Stanowisko – miejsce cieniste lub z rozproszonym światłem, osłonięte przed silnym przesuszeniem.
- Gleba – średnio żyzna, lekko wilgotna i niewzbogacana mineralnymi nawozami.
- Ściółka – warstwa kory sosnowej, świerkowej albo zrębków drzewnych.
- Sąsiedztwo drzew – szczególnie jabłoni, grusz, jesionów lub wiązów.
- Wilgotność – podczas długiej suszy podłoże można podlewać deszczówką, ale bez tworzenia zastoisk wody.
W ogrodzie smardze mogą pojawić się spontanicznie po zastosowaniu świeżej kory lub zrębków, lecz nie da się przewidzieć terminu ani liczby owocników. Jeśli wyrosną na przygotowanej, prywatnej rabacie, ich zbiór jest legalny. Przed spożyciem trzeba jednak potwierdzić oznaczenie gatunku, a następnie poddać grzyby obróbce cieplnej. Surowe smardze mogą wywołać objawy zatrucia.
Najważniejsza zasada brzmi więc jasno: wiosenny termin pojawiania się smardzów nie jest zaproszeniem do leśnego zbioru. Dziko rosnące okazy są chronione, a do spożycia nadają się wyłącznie grzyby pochodzące z legalnej uprawy lub pewnego źródła.
