Dziurawiec najlepiej zbierać na przełomie czerwca i lipca, w okresie intensywnego kwitnienia. Dobrym punktem orientacyjnym jest okolica Nocy Świętojańskiej, przypadającej 24 czerwca. Wybierz suchy, słoneczny poranek i zetnij górne, niezdrewniałe części pędów.
Kiedy zbierać dziurawiec?
Dziurawiec zwyczajny (Hypericum perforatum) kwitnie od czerwca do września, ale na surowiec zielarski najczęściej zbiera się go od drugiej połowy czerwca do połowy lipca. Wtedy na roślinie jednocześnie występują żółte kwiaty, pąki i młode liście, a górne części pędów zawierają dużo substancji czynnych, w tym hiperycynę.
Tradycyjna nazwa „ziele świętojańskie” odnosi się właśnie do terminu kwitnienia w pobliżu 24 czerwca. W cieplejszych regionach lub przy późniejszym początku sezonu zbiór może przesunąć się na początek lipca. Liczy się faza rozwoju rośliny, nie sama data w kalendarzu.
Jak rozpoznać i zebrać dziurawiec?
Roślina ma żółte, pięciopłatkowe kwiaty oraz sztywną, rozgałęzioną łodygę. Przed zbiorem upewnij się, że rozpoznajesz ją prawidłowo. Pomagają dwa proste testy:
- Oderwij liść i obejrzyj go pod światło. Widoczne drobne, prześwitujące punkty wyglądają jak „dziurki”. Są to zbiorniczki olejkowe, od których pochodzi nazwa rośliny.
- Rozetrzyj pączek lub kwiat między palcami. Świeży sok powinien zabarwić skórę na czerwono lub purpurowo, między innymi za sprawą hiperycyny.
Do ścinania użyj nożyczek, sekatora albo małego nożyka. Nie wyrywaj rośliny z korzeniami, ponieważ utrudnia to jej odrastanie. Najlepiej stosować następujące zasady:
- Ścinaj górne 20–30 cm pędu razem z kwiatami, pąkami i delikatnymi liśćmi.
- Odrzucaj dolne, twarde i zdrewniałe fragmenty łodyg.
- Zbieraj w suchy dzień, najlepiej przed południem, gdy opadnie rosa.
- Wkładaj ziele do koszyka lub płóciennej torby, a nie do foliowej reklamówki, w której szybko zaparuje.
Wybieraj stanowiska oddalone od ruchliwych dróg, intensywnie nawożonych pól i miejsc opryskiwanych środkami ochrony roślin. Jeśli planujesz przygotować macerat, zbieraj przede wszystkim zdrowe pąki, kwiaty i młode liście.
Zbiór do suszenia a świeży surowiec na macerat
Przeznaczenie rośliny wpływa na sposób postępowania po ścięciu. Do suszenia przygotowuje się całe młode, nadziemne części pędów, natomiast do maceratu wykorzystuje się świeże fragmenty, szczególnie bogate w barwnik.
| Cel | Surowiec | Stan rośliny |
|---|---|---|
| Suszenie na ziele | Kwiaty, pąki i młode liście z górną częścią pędu | Świeży surowiec przeznaczony do wysuszenia |
| Przygotowanie maceratu olejowego | Przede wszystkim świeże pąki i kwiaty, także młode liście | Świeża roślina, bez twardych łodyg |
| Wykorzystanie twardych łodyg | Zdrewniałe, dolne części pędów | Najlepiej pozostawić je i nie używać do suszu ani maceratu |
Świeży surowiec zwykle daje macerat o intensywniejszej barwie niż suszone, rozdrobnione ziele. Czerwony kolor wiąże się z obecnością hiperycyny i innych barwników. Sam macerat nie jest jednak zamiennikiem leczenia ani preparatem obojętnym dla skóry.
Jak suszyć i przechowywać dziurawiec?
Po powrocie ze zbioru nie zostawiaj rośliny długo w torbie. Rozłóż ją lub zawieś możliwie szybko, aby nie doszło do zaparzenia i rozwoju pleśni. Suszenie przebiega najlepiej w kilku etapach:
- Przejrzyj ziele i usuń zabrudzone, uszkodzone lub zawilgocone fragmenty.
- Rozłóż pędy cienką warstwą na sicie, papierze albo czystej tkaninie. Możesz też związać je w małe, luźne pęczki.
- Umieść susz w cieniu, w suchym i przewiewnym miejscu. Jeśli korzystasz z suszarki, ustaw temperaturę poniżej 40°C.
- Nie susz dziurawca w pełnym słońcu, ponieważ światło i wysoka temperatura mogą pogorszyć jakość surowca.
- Po całkowitym wysuszeniu usuń twarde łodygi, a kwiaty i liście przełóż do szczelnego pojemnika.
- Przechowuj susz w ciemnym, chłodnym i suchym miejscu, najlepiej w szklanym słoiku z zakrętką.
Dobrze wysuszone ziele powinno być kruche, bez wyczuwalnej wilgoci. Jeśli w pojemniku pojawi się skroplona para, zapach stęchlizny albo ślady pleśni, surowiec trzeba wyrzucić.
Na co uważać przy stosowaniu dziurawca?
Dziurawiec może wywoływać fototoksyczność, czyli zwiększać wrażliwość skóry na promieniowanie UV. Po spożyciu preparatów zawierających wyciąg z rośliny lub po zastosowaniu skoncentrowanego preparatu na skórę mogą pojawić się zaczerwienienie, podrażnienie, przebarwienia albo reakcja przypominająca oparzenie słoneczne. Ryzyko jest większe u osób o jasnej karnacji i przy intensywnej ekspozycji na słońce.
Nie łącz preparatów z dziurawca z opalaniem ani nie stosuj ich na skórę tuż przed wyjściem na słońce.
Roślina może też zmieniać działanie wielu leków, ponieważ wpływa na ich metabolizm. Dotyczy to między innymi antykoncepcji hormonalnej, części leków przeciwdepresyjnych i przeciwzakrzepowych, a także niektórych leków przeciwwirusowych i onkologicznych.
Przed piciem naparu, stosowaniem nalewki, kapsułek lub maceratu skonsultuj się z lekarzem albo farmaceutą, jeśli przyjmujesz leki na stałe. Szczególnej ostrożności wymagają osoby w ciąży, karmiące piersią oraz pacjenci leczeni z powodu depresji. Samodzielnie zebrany surowiec nie powinien zastępować terapii zaleconej przez specjalistę.
Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za wszelkie negatywne skutki wdrożonych zaleceń. Zawsze zasięgnij opinii specjalisty medycyny w powyższym zakresie.
